Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού
Αντικείμενο Ενδιαφέροντος
Κοινωνικές πρακτικές-τελετουργίες-
εορταστικές εκδηλώσεις.
Το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού στοχεύει στην ανάδειξη της ιστορικής, κοινωνικής, χωρικής και υλικής μνήμης. Ξεκίνησε το 2021, στην Ξάνθη, ως αυτοχρηματοδοτούμενη πρωτοβουλία και περιλαμβάνει εκθέσεις, εργαστήρια, εκπαιδευτικά προγράμματα και επισκέψεις σε ιστορικούς χώρους, προσεγγίζοντας σημαντικές όψεις και ίχνη των δύο Παγκόσμιων Πολέμων, του Ολοκαυτώματος και άλλων ιστορικών περιόδων με ιδιαίτερα τραυματικό φορτίο για τη συλλογική μνήμη.
Στη φιλοσοφία του εντάσσεται η οικουμενική διάσταση της μνήμης και ο διάλογος με τη θρησκευτική και πολιτισμική ετερότητα. Το πρόγραμμα συνεργάζεται με τοπικούς φορείς, ακαδημαϊκά ιδρύματα και χώρους μνήμης, έχοντας πλέον επεκτείνει το έργο του σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και στο εξωτερικό. Ανάμεσα στις σημαντικές δράσεις του ξεχωρίζουν η φωτογραφική έκθεση «Χώροι Μνήμης, Τόποι Μαρτυρίου» και η εκπαιδευτική δράση «Συνάντηση με τη Μνήμη στον Χώρο», στην οποία έχουν συμμετάσχει έως σήμερα περίπου 1.500 μαθητές και μαθήτριες.
Κύριες Δράσεις/Στόχοι
- Ανάδειξη της ιστορικής και κοινωνικής μνήμης μέσα από εκθέσεις, επιτόπιες παρεμβάσεις και δημόσιες δράσεις, όπου ο τόπος και η μνήμη λειτουργούν ως φορείς ζώσας πολιτιστικής εμπειρίας.
- Προβολή χώρων σκοτεινής μνήμης μέσω οργανωμένων επισκέψεων και επιτόπιων εκπαιδευτικών δράσεων, που συνδέουν τη χωρική εμπειρία με τη συλλογική και διαγενεακή μνήμη.
- Δημόσια προσέγγιση της κληρονομιάς των δύο Παγκοσμίων Πολέμων και του Ολοκαυτώματος μέσα από φωτογραφικά, ερευνητικά και παιδαγωγικά εργαλεία που μετατρέπουν το ιστορικό γεγονός σε ενεργό πολιτιστικό λόγο.
- Καταγραφή και παρουσίαση αφηγήσεων και κοινωνικών πρακτικών που συγκροτούν μορφές Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς συνδεδεμένες με τραυματικούς τόπους και ιστορικά συμβάντα.
- Καλλιέργεια διαπολιτισμικού διαλόγου μέσω συνεργασιών με θρησκευτικούς, ακαδημαϊκούς και τοπικούς φορείς, αναδεικνύοντας τη μνήμη ως κοινό πολιτιστικό πεδίο συνάντησης διαφορετικών ταυτοτήτων.
- Ανάπτυξη βιωματικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, που ενισχύουν τη διαγενεακή μετάδοση εμπειριών και τη σύνδεση της ιστορικής γνώσης με την προσωπική και συλλογική ταυτότητα.
- Δημιουργία συμμετοχικών διαδικασιών όπου μαθητές, πολίτες και τοπικές κοινότητες συμβάλλουν ενεργά στην τεκμηρίωση και δημόσια ανάδειξη της μνήμης, ενισχύοντας τη ζώσα και άυλη διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Έργα | Δράσεις | Προγράμματα
Επίσκεψη μαθητών από το Δίστομο στο Άνω Καρυόφυτο
Ημερομηνία Διεξαγωγής: 29/03/2026
Ομάδα μαθητών και εκπαιδευτικών του Μπάρλειου Γενικού Λυκείου Διστόμου και η Επιμελήτρια του Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου, Αμαλία Παπαϊωάννου (αρχαιολόγος), θα επισκεφθούν το Άνω Καρυόφυτο Ξάνθης, συνδέοντας δύο μαρτυρικούς τόπους της περιόδου της Κατοχής.
Η ομάδα των φιλοξενούμενων από το μαρτυρικό Δίστομο θα πραγματοποιήσει ιστορικό περίπατο στο ορεινό χωριό, σε μια πορεία μνήμης σε σημεία όπου εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα της 9ης Σεπτεμβρίου 1944. Επίσης, θα επισκεφθεί το Λαογραφικό – Μαρτυρικό Μουσείο του χωριού και θα καταθέσει στεφάνι στο Μνημείο των Θυμάτων.
Την ομάδα θα υποδεχτούν η Κοινότητα Καρυοφύτου, ο Σύλλογος Απογόνων Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κατοίκων & Φίλων Άνω Καρυοφύτου. Την ευθύνη για τη διοργάνωση της επίσκεψης έχουν το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού και η πλατφόρμα mnemonikon.gr. Η επίσκεψη πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Δήμου Διστόμου – Αράχοβας -Αντίκυρας.
3η εκδρομή για την Ιστορία και τον Πολιτισμό:
«Μνήμες και ταυτότητες στη Σερβία και στην Κροατία»
Ημερομηνία Διεξαγωγής: 15-19/04, 2026
Η νέα θεματική εκδρομή του ΙΘΤΠ και του προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού επικεντρώνεται στην παρουσίαση της σύνθεσης, της ταυτότητας και της ιστορίας των Δυτικών Βαλκανίων.
Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν όψεις της ιστορικής μνήμης των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, του πολέμου που οδήγησε στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, καθώς και την έννοια του μαρτυρίου σε μια περιοχή με έντονο πολιτισμικό πλουραλισμό. Επίσης, θα γίνει αναφορά στα γεγονότα του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο, μεταξύ των δυνάμεων ασφαλείας της Σερβίας και Κοσοβάρων ανταρτών, τον Φεβρουάριο του 1998 που οδήγησε στους Νατοϊκούς βομβαρδισμούς στην Γιουγκοσλαβία.
Τέλος, θα πραγματοποιηθούν επισκέψεις σε χώρους σκοτεινής μνήμης αλλά και σε σημεία θρησκευτικού ενδιαφέροντος, στο Βελιγράδι, στο Νόβι Σαντ, στο Ζάγκρεμπ και στο Γιασένοβατς.
Η εκδρομή είναι πενθήμερη, με τέσσερις διανυκτερεύσεις, και η υλοποίησή της θα εξαρτηθεί από τον αριθμό των προκρατήσεων. Οι προκρατήσεις ξεκινούν στις 26 Ιανουαρίου και ολοκληρώνονται στις 28 Φεβρουαρίου.
Υπεύθυνοι εκδρομής:
- Ανδρέας Ματζάκος, Υπ. Διδ. Ιστορίας (ΔΠΘ), Διευθυντής του ΙΘΤΠ
- Νίκος Κοσμίδης, Υπ. Διδ. Αρχιτεκτονικής (ΔΠΘ), Πρόεδρος Συλλόγου Φίλων του ΙΘΤΠ
Η εκδρομή διοργανώνεται σε συνεργασία με το Γραφείο Γενικού Τουρισμού TASIOS TRAVEL
(τηλ. 25410 26865)
Εκδήλωση λόγου:
«Γιατί αξίζει να μαθαίνουμε ιστορία; Η δεκαετία του 1940 και ο πόλεμος της μνήμης»
Ημερομηνία Διεξαγωγής: 24/04/2026
Ομιλητής:
Δρ. Ραϋμόνδος Αλβανός, πολιτικός επιστήμονας, ερευνητής της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, συγγραφέας.
Ο Ραϋμόνδος Αλβανός, συγγραφέας του βιβλίου «Ο ελληνικός εμφύλιος: Μνήμες σε πόλεμο και σύγχρονες πολιτικές ταυτότητες» (εκδ. Επίκεντρο, 2022), θα αναφερθεί στο πώς η συλλογική μνήμη του πολέμου συνεχίζει να επηρεάζει τις κοινωνικές σχέσεις και την πολιτική κουλτούρα.
Έχοντας υπηρετήσει ως επιστημονικός υπεύθυνος στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης (Γράμμος), υπό την εποπτεία του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, ανέπτυξε δράσεις που ενθάρρυναν τον δημόσιο διάλογο και την κατανόηση της συλλογικής μνήμης, με σκοπό την προαγωγή της εθνικής συμφιλίωσης.
Διοργάνωση:
- ΙΘΤΠ
- Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού
- Εκδόσεις Επίκεντρο
Υποστήριξη: Πλατφόρμα mnemonikon.gr
Χώρος: Καπναποθήκη «Π», αίθουσα «Βιργινία Τσουδερού»
Είσοδος: Ελεύθερη
